Haker Hücumlarından Mühafizə

Hacker, kompüter sistemlərinə, proqramlara və ya şəbəkələrə daxil olma bacarığı olan şəxsə deyilir. Amma unutma ki, hər xaker pis niyyətli olmur.

Hacker kimdir?

Ümumilikdə hackerlər üç kateqoriyaya bölünür: White Hat: Müsbət məqsədlə fəaliyyət göstərənlərdir. Sistem boşluqlarını tapıb təhlükəsizlik sahəsində təkmilləşdirmə aparırlar. Black Hat: Zərərli niyyətlə hərəkət edən, məlumat oğurlayan və ya sistemlərə ziyan vuran hackerlərdir. Grey Hat: Qeyri-rəsmi şəkildə boşluqları aşkarlayıb bəzən xəbər verən, bəzən isə xəbərsiz dəyişiklik edənlərdir. Yəni hacker sözü hər zaman "pis adam" demək deyil. Amma onlayn mühitdə ehtiyatlı olmaq hər kəsin vəzifəsidir.

Haker hücumlarının əsas növləri hansılardır?

Haker hücumları müxtəlif yollarla baş verə bilər. Bəzən istifadəçi saxta səhifəyə şifrəsini daxil edir, bəzən isə yenilənməmiş proqramdakı boşluqdan istifadə olunur. Bu üsulları tanımaq həm şəxsi hesabları, həm də şirkətin məlumatlarını qorumaq üçün vacibdir.

Fişinq zamanı istifadəçiyə bankdan, iş yoldaşından və ya tanınmış şirkətdən göndərilmiş kimi görünən məktub çatır. Məktubdakı keçid onu saxta giriş səhifəsinə yönləndirir. Bu yolla haker şifrəni və təsdiq kodunu ələ keçirməyə çalışır. Göndərənin tanış olması da təhlükəsizliyə zəmanət vermir. CERT.AZ-ın xəbərdarlığında yerli qurumların ələ keçirilmiş rəsmi e-poçt hesablarından belə məktubların yayıldığı bildirilir.

Zərərli proqramlar isə cihazdakı məlumatları oğurlaya, istifadəçinin fəaliyyətini izləyə və ya faylları əlçatmaz edə bilər. Ransomware adlanan hücumlarda fayllar şifrələnir və onların açılması üçün pul tələb olunur. Bu, şirkətin sənədlərinə çıxışı dayandıra və gündəlik işləri ləngidə bilər.

Hesabların və veb-saytların ələ keçirilməsi də ayrıca riskdir. Zəif şifrələr, sızmış giriş məlumatları və proqram boşluqları icazəsiz girişə şərait yarada bilər. Hesaba daxil olan haker şirkətin adından mesajlar göndərə, saytın məzmununu dəyişdirə və məxfi sənədləri yaya bilər. Buna görə yalnız kompüterləri deyil, elektron poçt və sayt idarəetmə hesablarını da qorumaq lazımdır.

Haker hücumunun əlamətlərini necə müəyyən etmək olar?

Haker hücumunun əlamətləri çox vaxt hesab və cihazların adi işində yaranan dəyişikliklərlə özünü göstərir. Tanımadığınız cihazdan giriş bildirişi gəlirsə, hesabınızdan xəbəriniz olmadan məktublar göndərilirsə və ya bərpa üçün qeyd etdiyiniz telefon nömrəsi dəyişibsə, bunu yoxlamaq lazımdır.

Faylların açılmaması, adlarının gözlənilmədən dəyişməsi və təhlükəsizlik proqramının xəbərdarlıq verməsi də diqqət tələb edir. Bununla belə, kompüterin yavaşlaması və internetin kəsilməsi həmişə haker müdaxiləsi demək deyil. Səbəb texniki nasazlıq da ola bilər. Düzgün nəticəyə gəlmək üçün giriş tarixçəsi, təhlükəsizlik bildirişləri və sistemdəki dəyişikliklər birlikdə araşdırılmalıdır.

Şübhəli hal gördükdə onun nə vaxt baş verdiyini qeyd edin və mümkündürsə, bildirişin ekran görüntüsünü saxlayın. Şirkət hesabından istifadə edirsinizsə, məsul İT əməkdaşına xəbər verin. Bildirişin həqiqiliyini yoxlamaq üçün məktubdakı keçidə klikləmək əvəzinə xidmətin rəsmi saytını və ya tətbiqini açın. Bu, saxta xəbərdarlıq vasitəsilə sizi yönləndirməyə çalışan haker üçün əlavə fürsət yaratmamağa kömək edir.

Haker hücumlarından necə qorunmaq olar?

Haker hücumlarından qorunmaq üçün yalnız antivirus quraşdırmaq kifayət etmir. Hesabların təhlükəsizliyi, proqramların yenilənməsi və əməkdaşların diqqətli davranması bir-birini tamamlamalıdır. Gündəlik tətbiq edilə bilən əsas tədbirlər bunlardır:

• Hər hesab üçün fərqli şifrə istifadə edin. Uzun və unikal şifrələr seçin. Şifrə meneceri onları yaratmağa və saxlamağa kömək edə bilər. Eyni şifrəni bir neçə hesabda işlətmək bir hesabdakı sızmanın digərlərinə də təsir etməsi riskini artırır.
• Çoxfaktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirin. Əlavə doğrulama haker üçün hesaba girişi çətinləşdirir, lakin tam zəmanət vermir. Təsdiq kodlarını heç kimlə paylaşmayın və şübhəli səhifələrə daxil etməyin.
• Yeniləmələri gecikdirməyin. Əməliyyat sistemi, brauzer və sayt əlavələri üçün təhlükəsizlik yeniləmələrini vaxtında tətbiq edin. Artıq istifadə olunmayan proqram və hesabları da nəzərdən keçirin.
• Giriş icazələrini işə uyğun verin. Hər əməkdaş yalnız vəzifəsi üçün lazım olan məlumat və sistemlərə çıxış əldə etməlidir. İşdən ayrılan şəxslərin hesablarını vaxtında bağlayın.
• Ehtiyat nüsxələri ayrıca qoruyun. Vacib məlumatların nüsxələrini əsas sistemdən ayrı, qorunan yerdə saxlayın. Lazım olduqda bu nüsxələrdən faylları geri qaytara bildiyinizi də yoxlayın.

Şirkətdə şübhəli məktubların kimə göndəriləcəyi və təhlükəsizlik xəbərdarlıqlarına kimin baxacağı əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Əməkdaşlar belə hallarda nə edəcəklərini bildikdə problemə daha tez reaksiya vermək mümkün olur. Haker hücumlarına qarşı mühafizə həm texniki vasitələrə, həm də aydın iş qaydalarına əsaslanmalıdır.

Haker hücumundan sonra sistemlərə çıxışı necə bərpa etmək olar?

Haker hücumundan sonra ilk məqsəd yalnız hesaba yenidən daxil olmaq deyil, həmin girişin təhlükəsiz olmasını təmin etməkdir. Buna görə əvvəlcə hansı hesabların və cihazların təsirləndiyi araşdırılmalıdır. Təkcə şifrəni dəyişmək kifayət etməyə bilər: cihazda zərərli proqram və ya hesabda icazəsiz giriş imkanı qala bilər.

Hesabınıza daxil ola bilmirsinizsə, təhlükəsiz cihazdan xidmətin rəsmi hesab bərpa səhifəsinə müraciət edin. Giriş bərpa olunduqdan sonra şifrəni, bərpa e-poçtunu və telefon nömrəsini yoxlayın. Tanımadığınız aktiv girişləri bağlayın, hesabınıza qoşulmuş naməlum tətbiqlərin icazələrini ləğv edin. Bu yoxlamalar haker tərəfindən saxlanılmış giriş imkanlarını aşkar etməyə kömək edir. Şirkət hesablarında dəyişiklikləri məsul İT mütəxəssisi ilə birlikdə aparın.

Fayllar zədələnibsə və ya şifrələnibsə, onları əvvəlcədən yaradılmış, işlək ehtiyat nüsxələrdən qaytarmaq mümkün ola bilər. Ancaq faylları bərpa etməzdən əvvəl sistemdəki təhlükə aradan qaldırılmalıdır. Əks halda geri qaytarılan məlumatlar da yenidən zərər görə bilər. Bərpanın mümkünlüyü ehtiyat nüsxələrin vəziyyətindən və hücumun təsirindən asılıdır.

Hadisəni araşdıran mütəxəssisə kömək etmək üçün şübhəli məktubları, xəbərdarlıqları və ekran görüntülərini saxlayın. Bu məlumatlar problemin nə vaxt və necə başladığını anlamaq üçün faydalıdır. Hadisə barədə rəsmi məlumat vermək üçün CERT.AZ-ın müraciət formasından istifadə edə bilərsiniz. Formada baş verənləri təsvir etmək və əlaqəli faylları əlavə etmək mümkündür.

Technofusion komandası ilə şirkətinizin hesab, şəbəkə və məlumat təhlükəsizliyi ehtiyaclarını müzakirə edə bilərsiniz. Mövcud zəifliklərin qiymətləndirilməsi və uyğun mühafizə tədbirlərinin seçilməsi gələcək haker hücumlarının riskini azaltmağa kömək edir. Biznesiniz üçün kibertəhlükəsizlik həlləri barədə məlumat almaq üçün Technofusion ilə əlaqə saxlayın.